جان غزل
اشعار ، ترانه ها و یادداشت های امید نقوی 

با سلام خدمت همه عزیزانم.

وقتی تصمیم گرفتم به نقد مجموعه‌ی اشعار شاعران جوان بپردازم اصلاً پیش بینی این عکس العمل‌ها را نمی‌کردم. چند تن از دوستان گفتند که این نقدها فقط باعث خواهد شد که دوستانت تبدیل به دشمن بشوند و به هر حال هرکس چند نفر را در دور و بر خودش دارد که بیاید و  جار و جنجال راه بیندازد. تا جایی که تقریباً پشیمان شده بودم. امّا با خودم فکر می‌کنم آنوقت که چه... همه به هم احسنت و آفرین بگوییم و بهم نان قرض بدهیم که چه؟ چه دردی از ادبیّات درمان می شود؟ چه فایده ای برای شاعر یا برای جامعه دارد؟

فکر می‌کنم به مرور زمان وقتی همه ببینند که مجموعه‌ها بدون غرض و مرض نقد شده کم کم از این مخالفت‌ها کم خواهد شد.

اغلب شاعرانی که مجموعه‌هایشان را نقد می‌کنم، دوستان دور یا نزدیکم هستند و خدا شاهد است که هیچوقت قصد تخریب کسی را نداشته‌ام و نخواهم داشت. اگر هم از شعری یا مجموعه‌ای تعریف می‌کنم هیچوقت به قصد نان قرض دادن و ادای حق دوستی و ... نخواهد بود.

سعی می‌کنم هرچند وقت یک بار یکی از کتاب‌های کتابخانه‌ام را بردارم و نظرم را در موردش بنویسم. و مسلّم است که این فقط نظر من است. هرچند سعی کرده‌ام هیچ وقت حرفی نزنم که دلیل علمی و ادبی نداشته باشد.

با این مقدّمه برای شروع و کاملاً به‌صورت تصادفی، نگاهی به مجموعه شعر «با خودم بودم» اثر سعید حیدری ساوجی می‌اندازم.

برای خواندن نقد لطفاً به ادامه مطلب بروید.


1- مجموعه شعر «با خودم بودم» در اسفند ماه 1390 توسّط انتشارات هنر رسانه اردیبهشت منتشر شد. سعید حیدری متولّد 1364 است که با وجود جوانی سال‌هاست که در حیطه‌ی شعر فعّالیّت می‌کند. مجموعه حاوی 46 غزل است که متأسفانه یا خوشبختانه فاقد تاریخ سرایش هستند و نمی‌توان زمان سرایش را در نقد آن‌ها دخیل کرد. پس بدون توجّه به مسائل مربوط به شاعر به سراغ شعر می‌رویم.

2- شعر پایانی کتاب از نظر من بهترین شعر این مجموعه بود که نوید ظهور شاعری را می‌دهد که می‌تواند در مجموعه‌های بعد حرف‌های زیادی برای گفتن داشته باشد:

 

آه... آدم، دلش که پر باشد، دوست دارد به کوچه‌ها بزند

برود از خودش فرار کند، به همه چیز پشت پا بزند

 

دوست دارد به مرگ فکر کند، زندگی را حجاب میداند

دوست دارد که بی‌حجاب شود، حرف را با خود خدا بزند

 

توی مغزت مدام میشنوی، منطقی فکر کن ضعیف نباش

مرد باید به درد تکیه کند، بی‌خودی خوب نیست جا بزند

 

دل به دریا زدی و طوفان شد، به غرور نهنگ ها برخورد

موج منفی گرفت دریا را، که سرش را به صخره‌ها بزند

 

فکر کن سفره ماهی پیری، که تنش خسته از پذیرایی است

با چه انگیزه از ته دریـا، مرد صیاد را صدا بزند

 

فکر کن بچه لاک‌پشتی که روی ریلی به پشت افتاده

و قطاری به سمت او راهی است...خنده دار است دست و پا بزند

 

زندگی رو به قبله خوابیده، مرگ هم‌بستر قدیمی اوست

زندگی تشنه‌ی فراموشی است، یک نفر مرگ را صدا بزند

 

هر چه گشتند هیچ چیز نبود، هرچه گشتیم هیچ چیزی نیست

آدمیزاد نا امید شده، تا به کی پنجه در هوا بزند

 

آسمان بر سرم سوار شده، دل من آلت قمار شده

زندگی مثل زهرمار شده، یک نفر چارپایه را بزند . . .

 

این شعر مجموعه‌ای زیبا از تصویر، احساس و نگاه فلسفی به جهان است. با بیت‌هایی درخشان مانند بیت چهارم و ششم. شعری با شروع و پایان‌بندی خوب. گفت‌و گوی درونی بیت سوّم ، تصویرسازی‌های زیبای بیت چهارم، پنجم و ششم که از قدرت تخیّل شاعر  حکایت می کند، زبان ساده و روان و موسیقی جاری در کلّ شعر، آشنایی زدایی موجود در «آسمان بر سرم سوار شده» در بیت آخر و... یک شعر خوب را ارائه داده است.

3- از این شعر که بگذریم، وقتی به کلّ مجموعه نگاه می‌کنیم آنچه نخست خود را نشان می‌دهد بن‌مایه‌ی مجموعه است که نا امیدی، خستگی و در نهایت خودکُشی است.

برای نمونه بیت پایانی 5 غزل را، که از این حس روحی حکایت می کنند، در ذیل می‌آورم:

9-این‌بار جاده‌ی سفرم فرق می‌کند/ به ارتفاع ساختمان فکر می‌کنم

11-دست مرا دوباره بگیر و بلند کن/ ای دوست قدیمی! ای دار خسته‌ام...

17-بچرخ، عقربه‌ی بمب ساعتی! بگذار / تمام مسأله‌ها را زمان، درست کند...

19- نگاه کن به همان شاخه‌ام که آن بالاست / بعید نیست خودم را از آن بیاویزم...

22- فرشته‌ای که بخواهد مرا نجات دهد / کمی هواست که با یک سرنگ معمولی...

 

4- در بحث درباره‌ی کلّ مجموعه باید بگویم نمونه‌هایی مانند غزل آخر بسیار کم هستند. متأسّفانه اغلب بیت‌ها در غزل‌های این مجموعه از منطق نثر پیروی می‌کنند. تصویرسازی در آن‌ها بسیار کم دیده می‌شود، تخیّل و نوبینی ندارند، مضمون‌ها دارای عمق نیستند و در این ابیات یا اتّفاق شاعرانه‌ای وجود ندارد و یا بسیار نادر .... به عنوان نمونه دو بیت نخستِ شعرِ آغازین کتاب را بخوانید:

ای کاش که دوباره از این کوچه رد شوی/  بلکه مسیر خانه‌ی ما را بلد شوی

یعنی دوباره رد شوی و من ببینمت / شاید دوباره چاره‌ی این حال بد شوی...

یا مثلاً در شعر 12:

من و تو آن شب خیلی زیاد خندیدیم/ درست مثل دو موجود شاد خندیدیم...

در این گونه ابیات شعریّت درکمترین حدّ خود است و اگر وزن و قافیه را از آن بگیریم و به ادبیّت اثر بیندیشیم، عنصر شعر آفرینی نمی‌توان در آن مشاهده کرد.

5- نکته‌ی قابل مشاهده دیگر عدم وجود ارتباط عمودی کافی در بسیاری از شعرهاست. به عنوان مثال در غزل 7 (هیچ کس دوست ندارد که مترسک باشد...) خواننده هیچ ربطی بین ابیات پیدا نمی‌کند. یا در غزل 3 از بیت چهارم به بعد...

6- نکته دیگر ضعف تألیف در بعضی ابیات است که می‌شد با کمی حوصله و دقّت بیشتر شاهد آن‌ها نبود. مثلاً در دو بیت آغازین غزل دوّم:

یک دفتر سفید پر از ماضی بعید / تنها نتیجه‌ای است که از تو به من رسید

امضا زدم به روی دلم دادمش به تو / دیدی چه کار کرد مرا این چک سفید؟

اگر منظور از ماضی بعید خاطرات دور است، باید گفته می‌شد دفتر سیاه یا... بعلاوه «نتیجه» معمولاً یک حاصلِ معنوی است و «دفتر» نمی‌تواند نتیجه باشد. تصویر امضا زدن به روی دل و تشبیه دل به چک سفید هم مفهوم شاعرانه‌ای را به ذهن متبادر نمی‌کند. بعلاوه به جای « چه‌کار کرد مرا» باید «با من چه کار کرد» می‌بود.

یا در غزل 4 بیت 4 استفاده از «کودک» بجای «کودکانه» و مشخّص نبودن مرجع «نیز» در بیت پنجم و همچتین در غزل 11 بیت 4 «احساس کردن از چیزی» بجای «چیزی را احساس کردن» و ...

7- در بعضی از ابیات استفاده از اختیار شاعری، یا لغزش وزنی، بیت را دچار سکته کرده یا موسیقی شعر را دچار مشکل کرده است. به عنوان مثال:

غزل 8 بیت آخر: (تمام هستی من را به ارث خواهی برد/ و من نشسته ام و، به مرور می‌بینم...)

در غزل 9 شش مصراع با «به» شروع شده (از هجای کوتاه بجای هجای بلند استفاده شده).

غزل 11 بیت نخست: (از این اتاق تنگ سه در چار خسته‌ام/ از جای ناخنم بر دیوار خسته‌ام)

8- از موارد دیگری که در بسیاری از ابیات مشاهده می‌شود «حشو» است. در بسیاری از موارد کلماتی (معمولاً ضمیر من) صرفاً برای پر کردن وزن آمده است. به عنوان نمونه: غزل 5 بیت آخر(اگر دست‌های تو را من بگیرم)- غزل13بیت2(من از سر نیاز برایت نوشته‌ام)- غزل20 در سه بیت(3و 4و 5) چهار بار ضمیر «من» در غزلی با ردیف بوده‌ام...- در غزل21 بیت‌آخر(شب می‌رسد و من به جوابی نمیرسم) و...

9- شعر 11 با مطلع: «از این اتاق تنگ سه در چار خسته‌ام/ از جای ناخنم بر دیوار خسته‌ام» شعر محمّد علی بهمنی با مطلع « از زندگی از این همه تکرار خسته‌ام /  از های و هوی کوچه و بازار خسته‌ام» را تداعی می‌کند. هرچند شعر بهمنی بسیار معروف است ولی اشاره به آن ضروری به نظر می‌رسد.

 

10- در پایان دوباره از زیبایی‌های این مجموعه باید گفت تا نقد با بحث درباره‌ی زیبایی‌ها آغاز و انجام گرفته باشد.

علاوه بر شعر پایانی کتاب غزل‌های 10 و 15 و 17- 18 و غزل‌های22 و 23 و 24 و غزل 38  و غزل 40  از شعرهای زیبای این مجموعه هستند.

 

برای حسن ختام غزل 17 این کتاب را با هم می‌خوانیم:

 

نشست، طرح بریزد، جهان درست کند

زمین درست کند، آسمان درست کند

 

از این کمی بزند تا به آن اضافه کند

از این خراب کند، تا از آن درست کند

 

سرِکلافِ بد و خوب را گره بزند

برای چنگ زدن، ریسمان درست کند

 

خیال داشت که سنگ تمام بگذارد

که از خودش اثری جاودان درست کند

 

نگاه کرد، و هرجا که اشتباهی دید

سپرد، زلزله با یک تکان درست کند

 

به من رسید، سرم را پر از هیاهو کرد

که برزخی وسط ِجسم و جان درست کند

 

هزار  پرسشِ مبهم به جان من انداخت

کـه موریانه‌ی شکّ و گمان درست کند

 

نمی‌توانم، دیگر چقدر صبر کنم

که باز، زلزله‌ای ناگهان درست کند

 

بچرخ، عقربه‌ی بمب ساعتی! بگذار

تمام مسأله‌ها را  زمان، درست کند…

 

تا بعد...

در پناه عشق...

[ ۱۳٩۱/۳/۱۸ ] [ ۱:٠٥ ‎ب.ظ ] [ امید نقوی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره من

لیسانس: مهندسی صنایـع. فوق لیسانس و دکتـری: زبــان و ادبیـات فـارسی. کجا هستم: 1- دانشگاه شهید بهشتی(شنبه و دوشنبه ها). 2-یکشنبه ها و سه شنبه ها 17.30تا 19 با خوانش و شرح اشعار مولانا و حافظ در فرهنگسرای اندیشه در خدمت مشتاقان ادبیات هستم. کانال من در تلگرام: telegram.me/omid_naghavi اینستاگرام من: omid_naghavi
امکانات وب

English


آثار و کتاب ها


ء«جان غزل»: گزيده اشعار 1376 تا 1389

ء«سخن آشنا»: گذاری بر ادبيات فارسی از آغاز تا امروز

ء«انديشه»: بررسی شعر دهه هشتاد


مصاحبه ها


مصاحبه رادیويی درباره شعر و ادبيات، خواندن 3 شعر و... 90/08/28

مصاحبه رادیويی درباره شعر تهران و شهرستان، موج فراغزل، خواندن 3شعر و... 90/09/19

مصاحبه رادیويی درباره ادبیّات دانشگاهی، اشکالات خط فارسی، لزوم بازنگری منابع آموزشی، شعرخوانی و... 90/09/26

مصاحبه با «کتاب هفته»ء90/10/03

روزنامه «اطلاعات»ء13 دی 1390

مصاحبه با خبر گزاری کتاب ايران (ايبنا) درباره «جان غزل»ء11 آذر 1390

مصاحبه با خبر گزاری کتاب ايران (ايبنا) درباره «سخن آشنا»ء27 دی 1390

مصاحبه با خبر گزاری کتاب ايران (ايبنا) درباره «انديشه»ء21 اسفند 1390

گزارش جلسه نقد کتاب سخن آشنا سرای اهل قلم

گزارش ایبنا از نقد کتاب سخن آشنا در سرای اهل قلم

مصاحبه با «کتاب هفته» ص15ء91/06/18


دوستان همشهری


باشگاه مشتریان نمایندگی 2146 بیمه ملت

سايت اطلاع رسانی انجمن ادبی فرهنگ-انديشه

گردشگري شهريار

رها-پروانه عزیزی

پای تخت غزل-احسان قدیمی

حرفهای من-استاد احمد فرجی

دنی بی- زنده یاد استاد اسحاقی

رازدانه خرد-دکتر مرتضی گودرزی

جوگيريات-بابک اسحاقی

پازل بی پاسخ-کيامهر

همسر آقای جيم- نرگس اسحاقی

علیرضاابوالحسنی

گلشن راز-فرشته مهدوی

ایکسهای بدون چتر-اشرف السادات حسینی

سكوت شنيدني-داوود مرادي

بی نشان - استاد صراف غفاری

پرده آخر-احسان فرجی

فصل ترانه های بد !- سيد مصطفي ميري

ميخوش ولي زاده

شعله آواز-استاد عباس خوش عمل

زير زمين-نيره سليمي

تلخک -استاد عباس خوش عمل

صابر ساده

عنکبوت-نعمت مرادی

امید منوچهریان

هاویشتان-فرامرز زعفرانيه

اینجا بهشت نیست-طاهره کارخانه

عباس عابد


پيوندها


سالهاي تاکنون-عبدالجبار کاکائي

محمد رضا سهرابی نژاد

عبدالصابر کاکایی

سنگچين- سعيد بيابانكي

پرويز بيگی حبيب آبادی

ترنم- اسماعیل امینی

غزل پست مدرن-دکتر سيد مهدي موسوي

فصل فاصله-دکتر محمد رضا ترکي

انتشارات فصل پنجم

دکتر اسفنديار دشمن‌زياري

رد پا- غزال محدث

امید صباغ نو

واران-جليل صفربيگي

بوالفضول الشعرا

دایره المعارف ایرانیکا

دایره المعارف بریتانیکا

دایره المعارف جامع

دایره المعارف انکارتا

دایره المعارف اطلاعات

كتابخانه بين المللي كانادا

کتاب های الکترونیکی برتر و رایگان

موتور جستجوي كتاب

كتابهاي تخصصي

بزرگترين كتابخانه الكترونيكي جهان

كتابخانه مطالعات اسلامي دانشگاه مک گیل

کتابخانه ملي جمهوری اسلامی ایران

كتابخانه الكترونيكي كتب شيعه

پايگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهیSID

پايگاه مجلات تخصصی Noormags

بانک مقالات فارسی نمایه

شاعرانه2-عبدالرحيم سعيدي راد

فرهاد صفريان

شاعرانه ها-سيامک بهرام پرور

حوض ماهی- دکتر رضا سيرجاني

داريوش احمدي

عشق عليه السلام- علی رضا قزوه

علی حبيب نژاد

دانشگاه شهيد بهشتی

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

دانشگاه آزاد واحد کرج

تازه هاي ادبي

آسمون ريسمون

انجمن شاعران پارسی زبان

محمد کاظم کاظمي

مژگان بانو

غزلسرا-صالح دروند

جامعه مجازی ادبی ایرانیان-ادبسرا جامعه مجازی فرهنگی و ادبی ایرانیان

کرگدن-محسن باقرلو

بهار اندام-عليرضا بديع

مهدي فرجي

پنجره های نیمه باز - دکتر حسینعلی رحیمی

بی اسم-مهدی زارعی

اتاق نارنجي- الهام و سمانه خير انديش

رها - دکتر سیده فاطمه موسوی

با گريه خنديدن- دکتر سميه رشيدی

ری را جویباری

رنگ های رفته دنیا-گروس عبدالملکیان

آقا طيب-مسعود کرمی

مریم جعفری آذرمانی

ازبيكرانه ها- انسيه موسويان

الهام حيدري

...باران اگر باشد-جمیله سادات کراماتی

بوتيمار-محمد اسماعیل زاده

فاطمه انتظار

فاطمه جهانبازنژاد

ديوار- مهدي ابراهيمي

احسان برات پور

قلعه سيب- سودابه مهيجي

خونابه-سيد هاني رضوي

صدای پای کبوترها

نيزه هاي نفرين شده-مينا معيني

صفحات گرامافون- حبيب محمد زاده

ايمان کرخي

حس اول- صالح سجادي

چشمان تو شناسنامه ي من است-سید جعفر عزیزی

سيب تجلي-وحید حیاتلو

سكسكه هاي يك مست - شهرام میرزایی

آدمک- مرتضی قاسمی

در حوالي اين كوچه ها- الهام كريمي

سایه های شرجی-امیر نعمتی

سنگواره ها - عبدالحسین انصاری

چراغ - حسین خادم

سفره ی متروک پاییز - زیوری ویژه

آواز بالهای غزل

اصغر معصومی-روز موقت

سلام ماهی ها-فهیمه حسینی علی آباد

سردار شمس آوری

امیر آزاده دل

شب بو-ايلشن جلاسی

سپیده الوندی

ذوالفقار شریعت

محمد حسین صفاریان-سی پل

محسن عاصي

حسن اسحاقی

براده هاي روح- زنده ياد سيد حسن حسيني

محمدقائدی-شعر و ادب

لی لی-حسام بهرامی

به من نامه بنويس-غلامرضاسليماني

سعيد حيدری

پویا آریانا

شعر فردا-طيبه نيکو

سیما احمدی

صهبا رحیمی

خلوت گزیده- علی عباس نژاد

مریم افضلی

غزل امروز افغانستان

قصه هاي عزيز آقا-جلال عطارزاده

چهار فصل ناتمام-محسن اشتياقي

يک جرعه غزل-نغمه مستشار نظامي

پريا کشفي

آرش شفاعي

گربه اي در خانه ي خالی- الهام میزبان

امير نام آور

غزل پيشرو-علیرضا عاشوری رودپشتی

محمد مبلغ الاسلام

پلاک 7-امير اکبرزاده

ترنم احساس-حسین پروند

پروانه عزیزی فرد

نابود شدن بلاگ رولینگ باعث ازدست رفتن لینک دوستان شد.با عرض پوزش، لطفا دوستانی که لینک داده اند بفرمایند تا لینکشان دوباره درج شود.